Het was een grapje – over humor in kettingmails

Soms belandt een bericht in je mailbox met een zogenaamd ‘humoristisch gehalte’: een scherpe cartoon, een mop over een allochtoon in Antwerpen, een herwerkte foto met commentaar…

De meningen over humor en racisme zijn verdeeld. Sommigen vertrekken van het standpunt dat een goed grapje geen kwaad kan. ‘Moet kunnen’, wordt dan gezegd of ‘wie daar niet kan mee lachen heeft lange tenen’. Want ‘het is immers niet serieus bedoeld’. Het is waar dat een goeie grap de sfeer kan verlichten. Humor kan dienst doen om bepaalde vooroordelen in het ‘belachelijke te trekken’ of aan te klagen.

Anderen zien er de humor niet van in en vinden moppen vlug aangebrand: ‘met cultuurverschillen en afkomst wordt niet gelachen. Punt.’

Wat je mening ook is, met humor is het altijd oppassen geblazen: stigmatiserende boodschappen worden soms verpakt in een onschuldig klinkend grapje. En bovendien: er is een effectief verschil tussen bedoelingen en effecten. Sommige ironisch bedoelde grappen komen hard aan. Humor is namelijk sterk cultureel bepaald en context gebonden.

Om het kaf van het humoristische koren te scheiden, werkt volgende maatstaf verhelderend:

Bevat een grap negatieve stereotypen die ook in andere contexten bij vele mensen leven? Dan is enige waakzaamheid geboden. De kans bestaat dat deze ‘grap’ stereotype-bevestigend werkt of mensen kwetst. Ter illustratie: een ‘grap’ over een Roma-inbreker is problematisch omdat Roma door vele mensen zeer vaak bij voorbaat als criminelen worden gezien en Roma daar aan de levende lijve de gevolgen van ondervinden: mensen die van straatkant veranderen wanneer ze in zicht komen of hun handtas harder vastpakken, meer identiteitscontroles door de politie, discriminatie, enz. Ook ‘grappen’ over ‘profiterende’ asielzoekers, ‘niet-geïntegreerde’ moslims of ‘luie’ Ghanezen werken stereotype-bevestigend. Ze kunnen bijdragen tot een negatieve beeldvorming over deze groepen en een opstap vormen naar discriminerend gedrag. Dit is anders voor andere nationaliteitengrappen: een Nederlander wordt maar zelden met discriminatie geconfronteerd. Dit maakt dat moppen over ‘gierige’ Hollanders minder snel ‘aangebrand’ zijn. Kortom: met moppen over bevolkingsgroepen die al vaak gestigmatiseerd en gediscrimineerd worden, draag je weinig positief bij. Integendeel, iemand die van afkomst al vaak benadeeld werd, zal vaak – ook bij goedbedoelde grappen over afkomst – groen lachen. Het kan daarom nooit kwaad zich even in de schoenen te plaatsen van de ‘groep’ waarover de grap gaat.

Humor is trouwens een handig middel om radicale, stigmatiserende boodschappen de wereld in te sturen: achteraf kun je altijd zeggen dat het ‘om te lachen’ was. Als verteller blijf je dan buiten schot.

Bij kettingmails is er een bijkomend aandachtspunt: humor is een door en door relationeel verhaal. Met sommige mensen kun je je bepaalde moppen veroorloven, met anderen niet. Wanneer je in levende lijve een mop vertelt, kun je beter inschatten hoe je gesprekspartner de mop begrijpt. Je lichaamstaal zegt veel over je intenties. Stuur je een mop per e-mail door, dan weet je niet bij wie de mop uiteindelijk terechtkomt en kun je het effect ervan moeilijk nagaan. Je hebt minder greep op de context waarin de mop onthaald wordt. Mag er dan met niets of niemand meer lachen worden? Natuurlijk wel. Met enige creativiteit vind je vast en zeker manieren om grappig én niet-kwetsend uit de hoek te komen.

Meer informatie over humor en racisme:

http://www.anjameulenbelt.nl/weblog/2013/12/16/racisme-voor-beginners-4-over-humor-en-white-privilege/
http://www.radio1.be/hautekiet/leidt-racistische-humor-tot-racisme

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s